ما در بحث پيرامون معجزه آن را اثبات نموديم ، علاوه بر اينكه خود قرآن ظهور در اين دارد كه مرده زنده كردن و امثال آن را اثبات كرده است ، و به فرض اينكه ما نتوانيم معجزه را از راه عقل اثبات كنيم ، هيچ مسلمانى نمىتواند ظهور قرآن را در اثبات آن ، انكار نمايد . و ثانيا صاحب اين نظريه مىخواهد اين ادعاى خود را كه قرآن دلالت دارد بر اينكه بيش از يك زندگى در دنيا ممكن نيست اثبات كند ، هم چنان كه در مقام اثبات هم برآمده ، و به آيات « لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الأُولى » « 1 » و « أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ » « 2 » استدلال كرده است . ولى هرگز نمىتواند اثبات كند ، بلكه تمامى آياتى كه دلالت بر احياى مردگان دارد ، مانند آيات مربوط به داستانهاى ابراهيم و موسى و عيسى و عزير كه دلالتش به نحوى است كه قابل انكار نيست ، در رد دعوى او كافى است ، علاوه بر اينكه حيات دنيا اگر در وسطش مرگى اتفاق بيفتد دو حيات نمىشود ، هم چنان كه اين معنا با كمال خوبى از داستان عزير كه پس از زنده شدن مدتها از مرگ خود بىخبر بود استفاده مىشود ، چون خود عزير و امثال او معتقد بودند يك بار به دنيا آمدند و يك بار هم مىروند ، و اما آن دو آيه اى كه به آنها استدلال كرده بود ، هيچ دلالتى بر مدعايش ندارد و تنها بر نوعى از حيات دلالت مىكند ، مىخواهد بفرمايد زندگى اهل بهشت يك نوع زندگىاى است كه مرگ در پى ندارد و با نوع زندگى دنيا فرق دارد . و ثالثا اينكه گفت : « اگر اين آيه مربوط به سرگذشت قوم معينى بود ، بايد نام آن قوم را مىبرد ، و پيامبر آن قوم را معين مىكرد » ، درست نيست ، براى اينكه وجوه بلاغت همه جا يك جور نيست ، جايى هست كه بلاغت اقتضا مىكند كلام طولانى شود ، و جزئيات واقعه ذكر شود ، و جايى ديگر اقتضاى كوتاه گويى و حذف جزئيات را دارد . و نظائر اين آيه در قرآن هست ، مانند آيه شريفه : « قُتِلَ أَصْحابُ الأُخْدُودِ ، النَّارِ ذاتِ الْوَقُودِ إِذْ هُمْ عَلَيْها قُعُودٌ وَهُمْ عَلى ما يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ » « 3 » و آيه شريفه : « وَمِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يَعْدِلُونَ » « 4 » آنان را كه ملاحظه مىكنيد نام اين دو قوم را نبرده است .

--> ( 1 ) سوره دخان ، آيه 56 ( 2 ) سوره مؤمن ، آيه 11 ( 3 ) دارندگان و اصحاب آن گودالهاى آتش پر از هيزم كه مؤمنين در آن آتشها شكنجه مىشدند و آنان تماشا مىكردند ، كشته شدند . « سوره بروج ، آيه 5 » ( 4 ) و بعضى از آنان را كه ما خلق كرده‌ايم ، امتى هستند كه به سوى حق ، هدايت نمود و به معيار حق مىسنجند . « سوره اعراف ، آيه 180 »